Düşünme: Normal fizyolojik koşullar altında

1. Kan damarlarında akan kan neden pıhtılaşmaz?

2. Travma sonrası hasar gören kan damarı neden kanamayı durdurabilir?

Yukarıdaki sorularla bugünkü dersimize başlıyoruz!

Normal fizyolojik koşullar altında, kan insan kan damarlarında akar ve kanamaya neden olacak şekilde damarların dışına taşmaz, aynı zamanda kan damarlarında pıhtılaşarak tromboza da yol açmaz. Bunun temel nedeni, insan vücudunun karmaşık ve mükemmel hemostaz ve antikoagülan fonksiyonlara sahip olmasıdır. Bu fonksiyon anormal olduğunda, insan vücudu kanama veya tromboz riskiyle karşı karşıya kalır.

1. Hemostaz süreci

Hepimizin bildiği gibi, insan vücudundaki hemostaz süreci önce kan damarlarının kasılması, ardından trombositlerin yapışması, kümelenmesi ve çeşitli pıhtılaşmayı artırıcı maddelerin salınmasıyla yumuşak trombosit embolilerinin oluşmasıdır. Bu sürece tek aşamalı hemostaz denir.

Ancak daha da önemlisi, pıhtılaşma sistemini aktive eder, bir fibrin ağı oluşturur ve sonunda stabil bir trombüs meydana getirir. Bu sürece ikincil hemostaz denir.

2. Pıhtılaşma mekanizması

Kan pıhtılaşması, pıhtılaşma faktörlerinin belirli bir sırayla aktive edilerek trombin oluşturduğu ve son olarak fibrinojenin fibrine dönüştüğü bir süreçtir. Pıhtılaşma süreci üç temel adıma ayrılabilir: protrombinaz kompleksinin oluşumu, trombinin aktivasyonu ve fibrin üretimi.

Pıhtılaşma faktörleri, plazma ve dokularda kan pıhtılaşmasında doğrudan rol alan maddelerin genel adıdır. Şu anda, Roma rakamlarıyla adlandırılan 12 pıhtılaşma faktörü vardır; bunlar pıhtılaşma faktörleri Ⅰ~XⅢ'tür (VI artık bağımsız bir pıhtılaşma faktörü olarak kabul edilmemektedir). IV hariç diğerleri iyonik formdadır, geri kalanlar ise proteinlerdir. II, V, I ve V'nin üretimi K vitamininin katılımını gerektirir.

Başlatma yöntemlerindeki ve ilgili pıhtılaşma faktörlerindeki farklılıklara göre, protrombinaz komplekslerinin oluşum yolları endojen pıhtılaşma yolları ve eksojen pıhtılaşma yolları olarak ikiye ayrılabilir.

Endojen kan pıhtılaşma yolu (genellikle APTT testi kullanılır), kan pıhtılaşmasında yer alan tüm faktörlerin kandan kaynaklandığı ve genellikle kanın negatif yüklü yabancı cisim yüzeyiyle (cam, kaolin, kolajen vb.) temasıyla başlatıldığı anlamına gelir; doku faktörüne maruz kalma ile başlatılan pıhtılaşma sürecine ise eksojen pıhtılaşma yolu (genellikle PT testi kullanılır) denir.

Vücut patolojik bir durumdayken, bakteriyel endotoksin, kompleman C5a, immün kompleksler, tümör nekroz faktörü vb., vasküler endotel hücrelerini ve monositleri doku faktörü salgılamaya teşvik ederek pıhtılaşma sürecini başlatabilir ve yaygın damar içi pıhtılaşmaya (DIC) neden olabilir.

3. Antikoagülasyon mekanizması

a. Antitrombin sistemi (AT, HC-Ⅱ)

b. Protein C sistemi (PC, PS, TM)

c. Doku faktörü yolak inhibitörü (TFPI)

Fonksiyon: Fibrin oluşumunu azaltır ve çeşitli pıhtılaşma faktörlerinin aktivasyon seviyesini düşürür.

4. Fibrinolitik mekanizma

Kan pıhtılaştığında, PLG, t-PA veya u-PA'nın etkisi altında PL'ye aktive olur; bu da fibrin çözünmesini teşvik eder ve fibrin (proto) bozunma ürünleri (FDP) oluşturur ve çapraz bağlı fibrin, D-Dimer adı verilen özel bir ürün olarak parçalanır. Fibrinolitik sistemin aktivasyonu esas olarak iç aktivasyon yolu, dış aktivasyon yolu ve dış aktivasyon yolu olmak üzere ikiye ayrılır.

İç aktivasyon yolu: Endojen pıhtılaşma yoluyla PLG'nin parçalanmasıyla oluşan PL'nin yoludur ve ikincil fibrinolizin teorik temelidir. Dış aktivasyon yolu: Vasküler endotel hücrelerinden salınan t-PA'nın PLG'yi parçalayarak PL oluşturmasıdır ve birincil fibrinolizin teorik temelidir. Eksojen aktivasyon yolu: Dış dünyadan insan vücuduna giren SK, UK ve t-PA gibi trombolitik ilaçlar, PLG'yi PL'ye dönüştürebilir ve bu da trombolitik tedavinin teorik temelidir.

Aslında, pıhtılaşma, antikoagülasyon ve fibrinoliz sistemlerinde yer alan mekanizmalar karmaşıktır ve birçok ilgili laboratuvar testi vardır, ancak daha fazla dikkat etmemiz gereken şey, sistemler arasındaki dinamik dengedir; bu denge ne çok güçlü ne de çok zayıf olmalıdır.