01. Diagnostyka zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej

Zakrzepica żył głębokich (ŻChZZ) jest podatna na zatorowość płucną (ZP), zbiorczo określaną jako żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ). Stężenie dimerów D w osoczu jest znacznie podwyższone u pacjentów z ŻChZZ.

Podobne badania wykazały, że stężenie dimerów D w osoczu u pacjentów z PE i D-VT jest większe niż 1000 μg/l.

Jednakże, wiele chorób lub czynników patologicznych (operacja, nowotwory, choroby układu krążenia itp.) ma pewien wpływ na hemostazę, co skutkuje wzrostem stężenia dimerów D. Dlatego, chociaż dimery D charakteryzują się wysoką czułością, ich swoistość wynosi jedynie 50–70%, a sam test na obecność dimerów D nie pozwala na rozpoznanie ŻChZZ. W związku z tym, znaczny wzrost stężenia dimerów D nie może być uznany za swoisty wskaźnik ŻChZZ. Praktyczne znaczenie badania dimerów D polega na tym, że wynik ujemny wyklucza rozpoznanie ŻChZZ.

 

02 Rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe

Rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe (DIC) to zespół rozległych mikrozakrzepów w małych naczyniach krwionośnych w całym organizmie i wtórnej hiperfibrynolizy pod wpływem działania określonych czynników patogennych, czemu może towarzyszyć wtórna fibrynoliza lub zahamowana fibrynoliza.

Podwyższone stężenie D-dimerów w osoczu ma wysoką wartość kliniczną dla wczesnej diagnostyki DIC. Należy jednak pamiętać, że wzrost stężenia D-dimerów nie jest specyficznym testem dla DIC, ale wiele chorób przebiegających z mikrozakrzepicą może prowadzić do wzrostu stężenia D-dimerów. W przypadku fibrynolizy wtórnej do wykrzepiania pozanaczyniowego, stężenie D-dimerów również wzrasta.

Badania wykazały, że wzrost dimeru D zaczyna się na kilka dni przed wystąpieniem DIC i jest znacznie wyższy niż normalnie.

 

03 Niedotlenienie noworodka

W niedotlenieniu noworodkowym występują różne stopnie niedotlenienia i kwasicy. Niedotlenienie i kwasica mogą powodować rozległe uszkodzenia śródbłonka naczyniowego, co skutkuje uwolnieniem dużej ilości substancji krzepnięcia, a tym samym zwiększeniem produkcji fibrynogenu.

Odpowiednie badania wykazały, że wartość D-dimerów we krwi pępowinowej w grupie z niedotlenieniem jest istotnie wyższa niż w grupie kontrolnej, a w porównaniu z wartością D-dimerów we krwi obwodowej jest ona również istotnie wyższa.

 

04 Toczeń rumieniowaty układowy (SLE)

U pacjentów z SLE układ krzepnięcia-fibrynolizy jest nieprawidłowy, przy czym nieprawidłowość ta jest bardziej widoczna w aktywnej fazie choroby, a tendencja do zakrzepicy jest bardziej oczywista. Po ustąpieniu objawów choroby układ krzepnięcia-fibrynolizy wraca do normy.

W związku z tym u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym w fazie aktywnej i nieaktywnej stężenie dimerów D będzie znacznie podwyższone, a stężenie dimerów D w osoczu u pacjentów w fazie aktywnej jest znacznie wyższe niż u pacjentów w fazie nieaktywnej.

05 Marskość wątroby i rak wątroby

D-dimer jest jednym z markerów określających ciężkość choroby wątroby. Im cięższa choroba wątroby, tym wyższe stężenie D-dimerów w osoczu.

Odpowiednie badania wykazały, że wartości dimerów D w stopniach A, B i C według skali Childa-Pugha u pacjentów z marskością wątroby wynosiły odpowiednio (2,218 ± 0,54) μg/ml, (6,03 ± 0,76) μg/ml i (10,536 ± 0,664) μg/ml.

Ponadto u chorych na raka wątroby z szybkim postępem choroby i złym rokowaniem stwierdzono znacznie podwyższone stężenie dimeru D.

06 Rak żołądka

U około połowy pacjentów po resekcji nowotworu dochodzi do zatorów w organizmie, a u 90% chorych obserwuje się znaczny wzrost stężenia dimerów D.

Ponadto w komórkach nowotworowych występuje klasa substancji o wysokiej zawartości cukru, których struktura i czynnik tkankowy są bardzo podobne. Uczestnictwo w procesach metabolicznych organizmu może promować aktywność układu krzepnięcia i zwiększać ryzyko zakrzepicy, a poziom D-dimerów ulega znacznemu podwyższeniu. Poziom D-dimerów u pacjentów z rakiem żołądka w stadium III-IV był istotnie wyższy niż u pacjentów z rakiem żołądka w stadium I-II.

 

07 Zapalenie płuc wywołane przez Mycoplasma pneumoniae (MMP)

Ciężkiemu MPP często towarzyszą podwyższone poziomy dimerów D, a poziomy dimerów D są znacznie wyższe u pacjentów z ciężkim MPP niż w przypadkach łagodnych.

W przypadku poważnego stanu MPP, miejscowo występują niedotlenienie, niedokrwienie i kwasica, połączone z bezpośrednią inwazją patogenów, które uszkadzają komórki śródbłonka naczyniowego, odsłaniają kolagen, aktywują układ krzepnięcia, prowadzą do stanu nadkrzepliwości i powstawania mikrozakrzepów. Kolejno aktywowane są również wewnętrzne układy fibrynolityczne, kininowe i dopełniacza, co prowadzi do wzrostu poziomu D-dimerów.

 

08 Cukrzyca, nefropatia cukrzycowa

U pacjentów z cukrzycą i nefropatią cukrzycową stwierdzono znacznie podwyższone stężenie D-dimerów.

Ponadto, wskaźniki D-dimerów i fibrynogenu u pacjentów z nefropatią cukrzycową były istotnie wyższe niż u pacjentów z cukrzycą typu 2. Dlatego w praktyce klinicznej D-dimer może być stosowany jako wskaźnik diagnostyczny w diagnostyce stopnia zaawansowania cukrzycy i choroby nerek u pacjentów.

09 Plamica alergiczna (AP)

W ostrej fazie OZT obserwuje się różny stopień hiperkoagulacji krwi i wzmożoną czynność płytek krwi, co prowadzi do skurczu naczyń, agregacji płytek krwi i zakrzepicy.

Podwyższone stężenie dimeru D u dzieci z OZT występuje często po 2 tygodniach od wystąpienia objawów i zmienia się w zależności od stadium klinicznego, odzwierciedlając zakres i stopień ogólnoustrojowego stanu zapalnego naczyń.

Ponadto jest to również wskaźnik prognostyczny, gdyż przy stale wysokim poziomie D-dimerów choroba często ma charakter długotrwały i podatny na uszkodzenie nerek.

 

10 Ciąża

Podobne badania wykazały, że u około 10% kobiet w ciąży występuje znacznie podwyższony poziom dimerów D, co może wiązać się z ryzykiem powstawania zakrzepów krwi.

Stan przedrzucawkowy jest częstym powikłaniem ciąży. Główne zmiany patologiczne w stanie przedrzucawkowym i rzucawce to aktywacja krzepnięcia i nasilenie fibrynolizy, co prowadzi do zwiększonej zakrzepicy mikronaczyniowej i wzrostu stężenia D-dimerów.

U zdrowych kobiet poziom D-dimerów szybko zmniejszał się po porodzie, natomiast u kobiet ze stanem przedrzucawkowym wzrastał i nie wracał do normy przez 4–6 tygodni.

11 Ostry zespół wieńcowy i tętniak rozwarstwiający

U pacjentów z ostrymi zespołami wieńcowymi stężenie dimerów D jest prawidłowe lub tylko nieznacznie podwyższone, natomiast w przypadku tętniaków rozwarstwiających aorty stężenie to jest wyraźnie podwyższone.

Jest to związane ze znaczną różnicą w obciążeniu skrzeplinami w naczyniach tętniczych obu tętnic. Światło tętnicy wieńcowej jest cieńsze, a skrzeplina w tętnicy wieńcowej jest mniejsza. Po pęknięciu błony wewnętrznej aorty, duża ilość krwi tętniczej przedostaje się do ściany naczynia, tworząc tętniaka rozwarstwiającego. W wyniku działania mechanizmu krzepnięcia powstaje duża liczba skrzeplin.

12 Ostry zawał mózgu

W ostrym zawale mózgu dochodzi do nasilenia samoistnej trombolizy i wtórnej aktywności fibrynolitycznej, co objawia się wzrostem stężenia D-dimerów w osoczu. Stężenie D-dimerów jest istotnie podwyższone we wczesnej fazie ostrego zawału mózgu.

Stężenia dimerów D w osoczu u pacjentów z ostrym udarem niedokrwiennym były nieznacznie podwyższone w pierwszym tygodniu po wystąpieniu udaru, znacząco wzrosły w ciągu 2 do 4 tygodni i nie odbiegały od prawidłowych poziomów w okresie rekonwalescencji (>3 miesiące).